Röportajlar için sesi yazıya çevirme

Söyleşinin değeri kayıtta değil, metinde ortaya çıkar

Elinizde kırk beş dakikalık bir söyleşi var ve içinden üç paragraflık bir alıntı çıkacak. Sorun, o üç paragrafın kayıt içinde nerede olduğunu bilmemeniz. Kaydı baştan sona dinlerseniz kırk beş dakika, yazarak dökerseniz üç ila dört saat harcarsınız. Metin elinizde olduğunda ise aynı iş göz gezdirme hızına iner: gözünüz sayfada dolaşır, işaretlersiniz, geri kalanı bağlam olarak arkada durur.

Bu kazanç, uzun süreli projelerde katlanarak artar. Yirmi görüşmelik bir dosya çalışmasında elle döküm tek başına haftalar sürer ve çoğu zaman proje bu aşamada tıkanır. Aynı yirmi görüşme metne döndüğünde, kim hangi konuda ne demiş sorusunu arama kutusuyla yanıtlarsınız.

Kimin işine yarar

• Muhabir ve editörler: söyleşi ve dosya haberi için hızlı alıntı çıkarma.
• Nitel araştırmacılar: derinlemesine görüşmelerin kodlamaya hazır ham dökümü.
• Podcast yapımcıları: bölüm notu, blog sürümü ve arama motorlarında bulunabilir tam metin.
• Sözlü tarih ve arşiv projeleri: uzun anlatıların aranabilir metne dönüşmesi.
• Kitap ve biyografi yazarları: aylara yayılan görüşme serilerinin tek yerde toplanması.

Alıntı doğruluğu: dökümün en hassas noktası

Bir söyleşide en çok yanlış aktarılan şeyler küçük şeylerdir. Olumsuzluk eki kaybolduğunda cümlenin anlamı tersine döner. “Yüz on beş” ile “yüz elli beş” arasındaki fark bir rakamdır ama düzeltme metni yayımlamanıza yol açabilir. Kurum adları, yer adları ve yabancı özel isimler ise makine için en zor sözcüklerdir, çünkü genel Türkçe sözcük dağarcığında karşılıkları yoktur.

Pratik yöntem şudur: metni okurken kullanacağınız her alıntıyı işaretleyin, sonra oynatıcıda o cümlelerin geçtiği yerlere gidip yalnızca onları dinleyin. Kırk beş dakikalık bir söyleşide bu denetim genellikle beş dakikadan az sürer ve alıntıyı yayına güvenle verirsiniz. Söyleşinin tamamını yayımlayacaksanız denetimi tüm metne yayın; ama yine de okuyarak değil, dinleyerek yapın.

Ham dökümden soru-cevap metnine

Yayına giren söyleşi, konuşulanın birebir kopyası değildir. Konuşma dilinde herkes cümlenin ortasında fikrini değiştirir, “şey” der, aynı şeyi iki kez söyler. Ham dökümü soru-cevap biçimine getirirken şu sırayı izleyin: önce soruları ayırıp kalın yazın, sonra her yanıtın içinde konuya ait olmayan kısımları temizleyin, en sonunda dolgu sözcüklerini atın. Anlamı değiştiren hiçbir düzeltme yapmayın; kesip çıkardığınız yerleri üç nokta ile gösterin.

Kaynağa yayın öncesi metin gönderme alışkanlığınız varsa, gönderdiğiniz sürümün ham döküm değil, sizin denetlediğiniz düzenlenmiş metin olmasına dikkat edin. Ham döküm konuşmacıya olduğundan daha dağınık görünür ve gereksiz bir tartışma başlatır.

Saha kaydı için pratik öneriler

Mikrofonu ya da telefonu konuşmacıya yakın, ağız hizasının biraz altında tutun; masaya bırakacaksanız iki kişinin ortasına değil, konuşmacıya yakın tarafa koyun. Kafe ve lokanta gibi yerlerde arka plandaki müzik ve tabak sesleri doğruluğu ciddi biçimde düşürür; mümkünse sessiz bir köşe seçin, mümkün değilse konuşmacıya biraz daha yaklaşın.

Kaydın başında tarihi, yeri ve konuşmacının adını sesli söyleyin. Bu on saniyelik alışkanlık, aylar sonra arşivinizi açtığınızda hangi dosyanın ne olduğunu anlamanızı sağlar. Kayıt izni aldığınızı da aynı yerde sesli kaydedin. Söyleşinin ortasında konuşmacı kayıt dışı konuşmak isterse cihazı durdurun; durdurmadıysanız o bölümü dökümden silmek sizin sorumluluğunuzdadır.

Uzun söyleşileri tek dosya olarak yükleyin. Bölmek bağlamı azaltır. Stüdyoya yüklenen dosya en fazla 60 MB olabilir; bir saatlik kaydı 96 kbps mono MP3 olarak dışa aktarırsanız yaklaşık 40 MB eder ve rahatça sınırın altında kalır.

Podcast ve uzun biçimli içerikte döküm

Podcast tarafında dökümün iki ayrı işi vardır. Birincisi bölüm notudur: konukların adı, konuşulan konular ve bahsedilen kaynaklar metinden çıkarılıp yayın açıklamasına konur. İkincisi bölümün web sürümüdür; tam metin sayfası hem aramadan gelen okuyucu için hem de bölümü dinlemeden içeriğine bakmak isteyenler için değer taşır.

Bölüm içi konu başlıkları çıkarırken metni okurken konu değişimlerini işaretleyin. Kayıt üzerinde o noktaların saniyesini oynatıcıdan okuyup not edebilirsiniz; böylece dinleyicinin doğrudan ilgilendiği bölüme atlamasını sağlayan bir başlık listesi hazırlarsınız. Uzun biçimli söyleşilerde bu liste, bölümün en çok işe yarayan parçasıdır.

Dosyayı yükledikten sonra

Deşifrede her saniye bir kredidir; kırk beş dakikalık bir söyleşi 2.700 kredi harcar. İşi başlattıktan sonra tarayıcıyı kapatabilirsiniz, iş sunucu tarafında ilerler. Metin hazır olduğunda kayıt satırı “Tamamlandı” olur ve inceleme ekranında noktalanmış, düzenlenebilir bir metinle karşılaşırsınız.

Genel işleyiş için sesi yazıya çevirme sayfasına, kredi hesabı için fiyatlar sayfasına bakabilirsiniz. Haber merkezinde çalışıyorsanız basın kuruluşlarına yönelik deşifre sayfası teslim saati baskısı altındaki akışı anlatır; akademik görüşme ve seminer kayıtları için ders kayıtları deşifresi sayfasına göz atın.